Kiểm tra hàng nhập khẩu năm 2026: 5 rủi ro doanh nghiệp cần biết

Hoạt động nhập hàng Trung Quốc về Việt Nam đang bước vào giai đoạn yêu cầu doanh nghiệp kiểm soát chặt hơn từ chứng từ, nguồn gốc đến cách khai báo. Điểm đáng chú ý không phải là tất cả các lô hàng đều bị kiểm tra thực tế, mà cơ quan Hải quan đang tăng cường quản lý theo hướng phân tích dữ liệu và tập trung nguồn lực vào những nhóm hàng, doanh nghiệp và lô hàng có rủi ro cao. Trong giai đoạn từ 15/7 đến 14/8/2026, toàn ngành đã phân luồng hơn 2,1 triệu tờ khai, trong đó luồng Xanh chiếm 71,51%, luồng Vàng 26,39% và luồng Đỏ 2,1%; qua phân luồng, Hải quan phát hiện 952 tờ khai vi phạm và chuyển luồng để kiểm tra.

Điều này có nghĩa doanh nghiệp không nên hiểu “vận chuyển chính ngạch” đơn giản là đưa hàng qua cửa khẩu và hoàn tất tờ khai. Một lô hàng có thể phát sinh thêm thời gian, chi phí hoặc bị xử lý nếu thông tin khai báo không phù hợp với hàng thực tế. Đặc biệt với doanh nghiệp nhập khẩu số lượng lớn từ Trung Quốc, việc chủ động nhận diện các rủi ro liên quan đến kiểm tra hàng nhập khẩu ngay từ trước khi hàng rời kho sẽ quan trọng hơn nhiều so với việc chờ đến khi hàng đến cửa khẩu mới xử lý.

Xem thêm: Những loại hàng nào phù hợp với vận chuyển Trung Việt đường biển?

Kiểm tra hàng nhập khẩu năm 2026 đang tập trung nhiều hơn vào các yếu tố có rủi ro

Phương thức quản lý hải quan hiện nay ngày càng dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro thay vì kiểm tra dàn trải. Trong năm 2026, Cục Hải quan tiếp tục nhấn mạnh việc kiểm soát các yếu tố như xuất xứ, mã số HS, trị giá hải quan, chính sách mặt hàng và quyền sở hữu trí tuệ. Công tác kiểm tra sau thông quan cũng được thực hiện theo chuyên đề, tập trung vào những doanh nghiệp và nhóm hàng có dấu hiệu rủi ro cao.

Doanh nghiệp vì vậy cần thay đổi cách chuẩn bị hồ sơ. Trước đây, nhiều đơn vị có xu hướng xem chứng từ như phần việc của bộ phận khai báo hải quan hoặc đơn vị vận chuyển. Nhưng khi kiểm tra hàng nhập khẩu được kết hợp với phân tích dữ liệu, sự bất thường giữa nhiều lô hàng, giá khai báo, mã HS, xuất xứ hoặc thông tin nhà cung cấp đều có thể trở thành yếu tố khiến lô hàng cần được xem xét kỹ hơn.

Đối với hoạt động nhập hàng Trung Quốc, đặc biệt là những doanh nghiệp nhập cùng một mặt hàng nhiều lần, việc giữ cho thông tin giữa các lô hàng nhất quán và có căn cứ sẽ giúp hạn chế rủi ro tốt hơn.

Xem thêm: Trường hợp vận chuyển Trung Việt đường biển phát sinh thêm chi phí

Kiểm tra hàng nhập khẩu có thể làm phát sinh rủi ro khi hàng bị soi chiếu hoặc kiểm tra thực tế

Rủi ro đầu tiên doanh nghiệp cần tính đến là thời gian xử lý khi lô hàng được đưa vào diện soi chiếu hoặc kiểm tra thực tế. Đây không đồng nghĩa lô hàng có vi phạm, bởi soi chiếu và kiểm tra là một phần của hoạt động quản lý rủi ro. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp không chuẩn bị tốt, quá trình này vẫn có thể kéo theo chi phí lưu kho, lưu bãi, nhân công hoặc ảnh hưởng đến lịch giao hàng.

Từ tháng 5/2026, Cục Hải quan đã hướng dẫn doanh nghiệp tra cứu danh sách container nhập khẩu có yêu cầu kiểm tra bằng máy soi trên Cổng thông tin điện tử, nhằm giúp doanh nghiệp và người khai hải quan chủ động sắp xếp kế hoạch vận chuyển, giao nhận và hạn chế phát sinh thời gian, chi phí.

Với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, yếu tố này càng cần được tính vào kế hoạch vận chuyển Trung Việt. Nếu doanh nghiệp chỉ dự kiến ngày hàng về mà không có phương án dự phòng cho thời gian kiểm tra, lịch nhập kho, giao cho khách hoặc đưa hàng vào sản xuất có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, thời gian logistics thực tế không nên chỉ được tính từ lúc xe hoặc container bắt đầu chạy, mà phải tính cả những khâu có khả năng phát sinh tại cửa khẩu.

Xem thêm: Quy trình khai báo hải quan khi nhập hàng Trung Quốc bằng đường biển

Kiểm tra hàng nhập khẩu và sai mã HS: rủi ro có thể kéo theo cả thuế và thủ tục

Một trong những nội dung dễ phát sinh tranh chấp hoặc yêu cầu giải trình là mã HS. Cùng là sản phẩm nhập từ Trung Quốc nhưng chỉ cần khác về cấu tạo, công dụng, chất liệu hoặc đặc tính kỹ thuật, cách phân loại hàng hóa có thể thay đổi. Khi mã HS được xác định khác với khai báo ban đầu, doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh nghĩa vụ thuế và xem xét lại chính sách quản lý mặt hàng.

Cơ quan Hải quan hiện xác định mã số hàng hóa là một trong những trọng tâm của công tác quản lý rủi ro và kiểm tra sau thông quan. Theo thông tin của Cục Hải quan, các chuyên đề kiểm tra tập trung vào những vấn đề như mã HS, trị giá, xuất xứ, sở hữu trí tuệ và chính sách mặt hàng.

Rủi ro thường xuất hiện ở những lô hàng mà doanh nghiệp chỉ dựa vào tên sản phẩm trên báo giá hoặc tên gọi thương mại của xưởng Trung Quốc để khai báo. Để giảm khả năng phát sinh khi kiểm tra hàng nhập khẩu, doanh nghiệp cần xem xét bản chất hàng hóa, thành phần, cấu tạo, công dụng và hồ sơ kỹ thuật thay vì chỉ nhìn vào tên gọi trên invoice. Đây cũng là lý do doanh nghiệp nhập khẩu thường xuyên nên xây dựng dữ liệu mã HS ổn định cho từng nhóm sản phẩm thay vì mỗi lần nhập lại khai theo một cách khác nhau.

Xem thêm: Danh mục hàng hóa phải công bố hợp quy theo Thông tư 33

Kiểm tra hàng nhập khẩu có thể phát sinh vấn đề khi trị giá khai báo không phù hợp

Giá mua trên đơn hàng Trung Quốc chưa phải lúc nào cũng đồng nghĩa với trị giá được chấp nhận trong quản lý hải quan. Cơ quan Hải quan đang tăng cường quản lý đối với những trường hợp có rủi ro về trị giá hải quan, trong đó có việc rà soát các dòng hàng có dấu hiệu khai báo thấp hơn cơ sở dữ liệu giá hoặc có yếu tố bất thường. Trong 8 tháng đầu năm 2026, Cục Hải quan tiếp tục nhấn mạnh quản lý trị giá đối với hàng hóa xuất nhập khẩu có rủi ro.

Đây là điểm doanh nghiệp nhập hàng Trung Quốc cần đặc biệt lưu ý khi mua hàng qua nhiều xưởng hoặc có chính sách giá khác nhau giữa từng nhà cung cấp. Giá hàng thực tế, điều kiện mua bán, chi phí liên quan và các chứng từ thương mại cần được quản lý thống nhất để khi cơ quan chức năng yêu cầu giải trình, doanh nghiệp có căn cứ chứng minh.

Không nên chọn một mức giá chỉ vì muốn giảm số tiền thuế phải nộp. Số tiền tiết kiệm được ở thời điểm khai báo có thể không đáng kể so với chi phí và thời gian phải xử lý nếu lô hàng bị yêu cầu làm rõ. Với mô hình vận chuyển chính ngạch, giá trị của bộ chứng từ nằm ở khả năng chứng minh giao dịch thực tế chứ không chỉ ở việc đủ giấy tờ để mở tờ khai.

Xem thêm: Kiểm tra chất lượng trước hay sau khi hàng về?

Kiểm tra hàng nhập khẩu ngày càng chú trọng xuất xứ, nhãn hàng hóa và sở hữu trí tuệ

Rủi ro thứ tư liên quan trực tiếp đến nguồn gốc và thông tin thể hiện trên hàng hóa. Tháng 6/2026, Cục Hải quan đã yêu cầu tăng cường kiểm tra, xác định xuất xứ và ghi nhãn đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trước nguy cơ gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp.

Bên cạnh đó, kiểm soát hàng giả và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cũng đang được tăng cường. Thông tư 06/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 1/3/2026 đã sửa đổi quy định về kiểm tra, giám sát và tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời kiểm soát hàng giả và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Thực tế trong tháng 8/2026, các lực lượng chức năng đã phát hiện 1.134 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có 1.110 vụ liên quan đến nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý được xử lý hành chính. Vì vậy, doanh nghiệp nhập hàng Trung Quốc cần đặc biệt thận trọng với các sản phẩm có logo, nhãn hiệu, thiết kế hoặc bao bì dễ liên tưởng đến thương hiệu đã được bảo hộ. Một lô hàng có giá tốt nhưng không chứng minh được nguồn gốc hoặc quyền sử dụng thương hiệu có thể trở thành rủi ro lớn hơn rất nhiều so với phần lợi nhuận ban đầu.

Xem thêm: Kiểm tra chất lượng trước hay sau khi hàng về?

Kiểm tra hàng nhập khẩu có thể làm thay đổi toàn bộ kế hoạch vận chuyển nếu doanh nghiệp không dự phòng

Rủi ro thứ năm thường bị bỏ qua là tác động dây chuyền giữa khâu hải quan và logistics. Khi lô hàng phát sinh kiểm tra, thời gian nhận hàng thay đổi sẽ ảnh hưởng đến lịch xe, kế hoạch giao kho, lịch sản xuất hoặc lịch giao cho khách. Với doanh nghiệp sử dụng vận chuyển Trung Việt theo lịch cố định, một khâu bị kéo dài có thể làm thay đổi cả chuỗi phía sau.

Điều này đặc biệt đáng chú ý với hàng đi ghép container chính ngạch. Doanh nghiệp không chỉ cần quan tâm hàng đã được tập kết ở kho Trung Quốc hay chưa mà còn phải tính thời điểm gom hàng, đóng container, vận chuyển, làm thủ tục và giao hàng sau thông quan. Một lô hàng vài mét khối nếu được đưa vào kế hoạch ghép container cần có thông tin đủ sớm để đơn vị logistics chủ động sắp xếp lịch, thay vì đến sát ngày mới xử lý.

Vì vậy, phương án vận chuyển chính ngạch hiệu quả không nằm ở việc cam kết một con số thời gian cố định cho mọi lô hàng. Giá trị thực tế nằm ở khả năng nhận diện rủi ro trước khi hàng chạy, kiểm tra chứng từ, chuẩn bị phương án tuyến và có kế hoạch xử lý khi lô hàng được kiểm tra. Khi doanh nghiệp đã đưa việc kiểm tra hải quan vào kế hoạch logistics ngay từ đầu, khả năng kiểm soát chi phí và thời gian sẽ tốt hơn đáng kể.

Xem thêm: Quy trình làm hợp quy cho hàng thời trang nhập hàng Trung Quốc

BHN Logistics đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình nhập khẩu chính ngạch

Trong bối cảnh kiểm tra hải quan ngày càng dựa nhiều vào dữ liệu và quản lý rủi ro, doanh nghiệp nhập hàng Trung Quốc cần một quy trình logistics được chuẩn bị từ trước khi hàng rời kho. Không chỉ là vận chuyển hàng về Việt Nam, đơn vị logistics cần có khả năng phối hợp giữa kho, vận chuyển, chứng từ và tiến độ thông quan để hạn chế những điểm nghẽn có thể phát sinh.

BHN Logistics triển khai vận chuyển Trung Việt bằng đường bộ và đường biển, đồng thời có phương án ghép container chính ngạch cho doanh nghiệp chưa đủ sản lượng nguyên container. Với hệ thống kho tại Trung Quốc, trong đó có kho tại Chiết Giang, hàng hóa có thể được tập kết, kiểm soát và tổ chức vận chuyển theo phương án phù hợp với sản lượng và đặc điểm từng lô hàng.

Đối với doanh nghiệp nhập khẩu thường xuyên, kiểm soát rủi ro ngay từ khâu chuẩn bị hàng sẽ giúp hạn chế tình trạng hàng đã đến cửa khẩu mới phát hiện vấn đề về mã HS, trị giá, xuất xứ, nhãn hàng hóa hoặc hồ sơ liên quan. Đây là nền tảng để hoạt động nhập hàng Trung Quốc và vận chuyển chính ngạch duy trì được tính ổn định khi quy mô đơn hàng ngày càng lớn.