Hoạt động nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng trong thời gian gần đây đang trở thành một trong những lĩnh vực được cơ quan Hải quan đặc biệt quan tâm. Nguyên nhân xuất phát từ thực tế nhiều vụ việc buôn lậu, gian lận thương mại đã bị phát hiện, trong đó có những vụ đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự.

Hải quan siết chặt kiểm soát nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng

Theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), việc nhập khẩu máy móc cũ không chỉ tiềm ẩn rủi ro vi phạm chính sách quản lý nhà nước mà còn gây ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường đầu tư, trật tự thị trường và mục tiêu phát triển bền vững của nền kinh tế.

Thực trạng nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng: Rủi ro ngày càng gia tăng

Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp lợi dụng nhu cầu đổi mới, bổ sung máy móc cho hoạt động sản xuất để nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng nhưng không đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Cục hải quan ban hành Công văn 12701/CHQ-ĐTCBL

Cơ quan Hải quan đánh giá, rủi ro vi phạm tập trung chủ yếu tại:

Các tuyến cửa khẩu đường bộ giáp Trung Quốc như Hữu Nghị – Lạng Sơn
Tuyến cửa khẩu giáp Campuchia như Mộc Bài – Tây Ninh
Các cảng biển lớn như Cát Lái, Cái Mép (TP. Hồ Chí Minh)
Khu công nghiệp, khu chế xuất và nhóm doanh nghiệp FDI

Việc đưa máy móc cũ, công nghệ lạc hậu vào tiêu thụ nội địa không đúng mục đích không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm gia tăng nguy cơ Việt Nam trở thành điểm đến của các dây chuyền công nghệ lỗi thời.

Nhiều vụ buôn lậu máy móc cũ đã bị khởi tố hình sự

Qua công tác điều tra, lực lượng Hải quan đã phát hiện nhiều vụ việc có tính chất nghiêm trọng liên quan đến nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng.

Cụ thể:

Trong giai đoạn 2021–2025, một doanh nghiệp đã mở 19 tờ khai nhập khẩu 325 máy móc đã qua sử dụng, với tổng trị giá khai báo trên 18 tỷ đồng. Sau khi nhập khẩu, doanh nghiệp này bán ra 235 máy cho 140 doanh nghiệp trong nước, thu lợi bất chính hơn 8 tỷ đồng.

Riêng năm 2025, tiếp tục phát hiện một doanh nghiệp khác mở 03 tờ khai nhập khẩu 48 máy móc cũ, trị giá 4,4 tỷ đồng, bán 13 máy và thu lợi bất chính gần 600 triệu đồng.

Trên cơ sở các chứng cứ thu thập được, Chi cục Điều tra chống buôn lậu đã ban hành 02 quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội Buôn lậu theo Điều 188 Bộ luật Hình sự.

Nhận diện các thủ đoạn gian lận phổ biến khi nhập khẩu máy móc đã qua sử dụng

Qua thực tiễn kiểm tra, cơ quan Hải quan đã chỉ ra nhiều phương thức, thủ đoạn gian lận tinh vi mà doanh nghiệp thường sử dụng.

Phổ biến gồm:

Khai báo máy móc mới 100% nhưng thực tế là máy đã qua sử dụng để được phân luồng thuận lợi;
Nhập máy cũ có công nghệ lạc hậu 15–20 năm, sau đó sơn sửa, làm sạch, thay đổi năm sản xuất, số khung, số máy để hợp thức hóa;
Khai tăng trị giá máy móc so với thực tế nhằm hợp thức hóa vốn đầu tư, đặc biệt ở một số doanh nghiệp FDI;
Gian dối mục đích nhập khẩu, cam kết phục vụ sản xuất nhưng sau khi thông quan lại bán thương mại trong nước;
Chia nhỏ dây chuyền công nghệ, khai báo rời rạc từng máy để né giám định đồng bộ và giảm nghĩa vụ thuế;
Nhập linh kiện nhưng khai báo là dây chuyền đồng bộ, lợi dụng mã HS có thuế suất thấp hơn hoặc ít điều kiện quản lý hơn.

Những thủ đoạn này khiến công tác quản lý nhà nước đối với máy móc cũ ngày càng phức tạp và tiềm ẩn rủi ro rất lớn cho doanh nghiệp nếu bị phát hiện.

Hải quan yêu cầu siết chặt quản lý trên toàn hệ thống

Trước diễn biến phức tạp nêu trên, Cục Hải quan đã yêu cầu các đơn vị trong toàn ngành triển khai đồng bộ nhiều biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn đối với nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền đã qua sử dụng.

Cụ thể:

▪️ Các cục Hải quan khu vực tăng cường kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực tế hàng hóa và giám sát sau thông quan đối với các lô hàng máy móc cũ; Ban Quản lý rủi ro xây dựng, cập nhật tiêu chí rủi ro riêng cho nhóm mặt hàng này, đồng thời tích hợp cảnh báo tự động trên hệ thống thông quan;

▪️ Ban Kiểm tra và Chi cục Điều tra chống buôn lậu phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan nhằm kịp thời phát hiện, điều tra và xử lý nghiêm các vụ việc vi phạm, kể cả xử lý hình sự khi đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

▪️ Mục tiêu đặt ra là ngăn chặn triệt để hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, đồng thời bảo đảm việc thực thi nghiêm các chính sách quản lý nhà nước đối với hoạt động nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng.